Вершы беларускіх паэтаў

Нацыянальны паэтычны партал

Уваход

Раiм наведаць


Каб дадаць спасылку
на Ваш сайт, пiшыце ў
зваротную сувязь

Лічыльнікі

Балада пра Свіцязь

Сярэдняя: 3 (1 голас)
Там, дзе кужаль туману разлёгся бледы (польск./ беларускае = бледный!!!), Дзе дубоў шэраг стаў ганаровы Дыяментамі перляць з рук кроплі вады, Медам-слодычам роднае мовы. Чараты, асака калыханку пяюць На чвыр жоўты гайдаючы хвалі Калі сцішыш каня і прыпыніш твой пуць Сказ пачуеш, што ўсе калісь зналі. Бо на месцы, дзе сёння люстэрка вады Неба чысты блакіт адбівае, Свіцязь-горад прывольна аточваў груды Жыў заможна ў волным тым краю. Мур яго ахінаў з чатырох аж старон Па вуглах сталі волаты-вежы Раніцой наваколле будзіў цэркваў звон, Што сягаў і за горада межы. Залатыя крыжы адбівалі святло Сонца-месяца ранкам і ў ночы, Прыгажэй тых садоў, дзе ўсё дзіўна цвіло, На зямлі 'шчэ ня бачылі вочы Ды півонь прыгажэй, што расквецілі сад, І званчэй салаўіных напеваў Былі золатам тканыя строі дзяўчат, Галасы ад багінь каралеваў. Бо ніколі й нідзе, хоць аб'едзь белы свет Ня было прыгажэй Свіцязянак Вочы-зоры дарылі ўсім душам прывет Твар прывабны, бы сонечны ранак. А як выйдуць у свята яны на лужок Легканогія з постаццю гнуткай То лятуць і багі вод, лясоў у кружок Адпачыць з імі хоць бы мінуткай. Аб іх слава прайшла ва ўсе свету канцы, Каралёў ды цароў чаравала І ляцелі ў Свіцязь паслы ды ганцы Заручыць, ці каб жонкаю стала. Бо няма кацяняці ласкавей за іх А ў любошчах няма іх жарсцлівей Верны любаму аж па апошні ўздых З імі быць, то й багоў быць шчаслівей! * * * Ды ня ўсякаму з правіўшых у той час цароў Грэла сэрца цнатлівасць на волі, Многа хто з іх жадаў бы ў крэпасць муроў Затачыць, каб ня збегла ніколі. Каб яму аднаму цёмнай ночкай і ў дзень Даравала б яна асалоду, Каб служыла яму, каб нясла ў спёку цень І каб грэла яго ў непагоду. Каб ня сніла пры ім роднай Свіцязі сноў Яму толькі была ў пакоры Ды на ўцеху яму нарадзіла сыноў, Што ня ўпусцяць трон, стане як хворы. Гірэй-Хан хацеў гвалтам, мячом ды агнем Паланіць тых красунь-свіцязянак Наляцець намячаў з пушчы тэй Пяруном На Купалу узыйдзе як ранак. Пасля свята Купалы будзе люд моцна спаць Вартавыя прыдрэмлюць у ранні Трэба коням травой капыты падкаваць Каб бязгучна ляцелі, бы здані. Так задумаў Гірэй, так сабе загадаў: Напярэдадні сонцазвароту, Каб у пушчы Плужынскай атрад ціха стаў Ў дзень па Яну гатовы к налёту. * * * Хлопцы, дзеўкі! Гэй, на свята Ў кучу ўсе знясём багата, Аджыло што, адслужыла, Душы й думкі атруціла. Ды падпалім. Хай гарыць, Думкам каб ізноў іскрыць: З жыта ведзьміны заломы, Кола, што з сухой саломы, Запаліўшы ў рэку скоцім, Ды Ярылы час скароцім Ня спаліў каб луг-мурог Ураджай каб даў Даждж-Бог Назьбіраем зелак-кветак Што ўбіраюць наш палетак Іх на шулы мы разложым Тым скаціне мы паможам Спыняць зёлкі ведзьмака, Каб ня здойваў малака, Ды ня пудзіў гусі, куры Ў кажусе з тхаровай шкуры. А як полымя сканае Скочыць пара ды другая Цераз вогнішча сумесна Рука ў руку, кабы цесна Потым стаць пад абразамі Як таго жадалі самі. А калі чакаць вяселля Дасць адказ вянок, што з зелля Прыгажуні выпляталі Ды на плынь ракі пускалі: Паплыве вянок да мора - Быць вяселлю яе скора. Кажуць людзі на Купала Расцвітае кветка ў пушчы. Папараць. У самай гушчы. Цудаў можа і нямала Тая кветка натварыць: Ўраз навучыць гаварыць Моваю звярынай стала, Размаўляць на дрэваў мове, Грошай дасць і дасць дастатку, Прыбыцця штогод у статку, Бачыць вораг дзе ў дуброве. Ды шукаць яе хто ж пойдзе? Сэрца трэба мець бяз страху, Бо нацерпіцца там жаху, Той, хто ў пушчы яе знойдзе! Сцерагуць яе тры цмокі, Кожны з гада галавою, Што пакрыта ўся лускою Ды на трох тры зыркіх вокі. Ярка ў іх агонём палае Жаўтавата свет зялены, Бы ў антычнае Гаргоны. Каго позірк ня міне Ўтрупянее й самы смелы, Стане нібы з солі белы Скамянее й там засне. Калі ж кветку хто сарве, Ўраз раздасца рогат дзікі, Крумкачоў ды кавак крыкі, Што ўсю нечысць сазаве. Есць адтуль адна дарога, Як ты аб Радзіме дбаеш, Кветку шчасця ёй шукаеш - Лёс аддай у рукі Бога. Прашаптаўшы: "Отча наш" Тры разы перахрысціся І, каб з чортам ня сысціся, Нечысць крыжыкам настраш. * * * Ў святы вечар на Купалу, За гадзіну да паўночы, Бы дамоў, хадою сталай Бордза Стасьу лес пакрочыў. Вочы зоркамі гарэлі, Ўглыб трымалі накірунак Хлапцу мары сэрца грэлі Ды Алесін пацалунак. Кветку-папераць знайсці Ен хацеў у лесі Каб з ей шчасце прынясці Свіцязі й Алесі. Чуў ен, што з жывой вадою Ёсць у пушчы дзесь крыніца Кветку ў поўнач знойдзе той, Хто з яе успеў напіцца. Стась у лесі быў як дома, Бо схадзіў дарог нямала, І была яму вядома Там крынічка, што бруяла З-пад карэння грушы дзікай, Дзе наўкол ялінаў шаты, мхоў зяленыя пагоркі, Дзе праходзіць лось сахаты, Як агенчык хвост вавёркі Па галінах пралятае - Там і ёсьць вада жывая. Вось і груша. На калені Стаў хлапец, перахрысціўся, Ўзяў вадзіцы поўны жмені, І пад пеўня спеў напіўся. Пушча разам ажыла Нібы сонца зноўку ўстала - Гэта кветка расцвіла Святлом нечысць разагнала. Стась яе сарваў хутчэй, "Отча наш" сказаў і ходу, Чым падалей ад вачэй Рознай пошасці ды зброду. * * * Стась спяшаў скарэй дамоў, Страху ж вецерпеў нямала, Раптам чуе гукі слоў, Ржанне коней, звон кінжалаў. Потым бачыць Гірэй-Хана, Ля яго яшчэ там віцязь, Разважаюць як ім рана Захапіць з налёту Свіцязь. "Горад зруйнаваць з зямлёю, Цэрквы ўсе спаліць, касцёлы, Скарбы ж, як і ўсе жывое, Войскам аблажыць наўкола. Старых, хворых - ўсіх пасекчы, Дзецюкоў прадаць рабамі, А ніхто ня змог каб збегчы, Прыкуць к коням ланцугамі. Свіцязянак жа асобна Вартаваць надзейнай вартай, Бо яны ільвам падобны, Як прыгожы, так і ўпарты. Каб ня збеглі па дарозе, Ці з сабой што ня зрабілі..." Стась прачнуўся. У трывозе Пастаяў яшч з дзве хвілі Ды хутчэй пабег у горад, Весткі каб успець данесьці Да адбіць навалу й гора, Ці загінуць ўсім на месьці. * * * З кветкаю бачыў ён і разумеў Ўсё, што жыло на абшары: Дзесці хавалася ў пушчы між дрэў Крымскае гора - татары. Выбег ен з лесу, падбег да агню Ўраз змпўклі спевы і скокі, Голас яго узарваў цішыню Ад хвалявання высокі: "Кідайце ўсе тут!" - казаў ен людзям - "Гулі і спевы да рана, Гора й нядоля прышлі ў госці к нам Войска бязбожнае хана. Ў божыя рукі кладзем мы наш кон Будзем да смерці ўсе біцца! Ў Свіцязь спяшайце ды біце ў звон Цэрквы Міколы званіцы!" Рушылі ўсе, а вянкі паплылі Шчараю ў Нёман ды ў мора Многа нядолі на нашай зямлі, Многа няпраўды гавора. Людзі! Чаму даў вам Бог лёс такі Каб усе сілаю браці? Родныя ўсе мы! Ў сівыя вякі Ева была нашай маці! Хто і калі навучыў вас паліць, Секчы і рэзаць і рушыць? Узмахам мяча абрываць жыткі ніць Ад целаў веяць прэч душы? * * * Горада сон абарваў немы крык: Плач і праклён Свіцязянак. Сон як рукою зняло. недзе знік. Чорным стаў сонечны ранак. Горад стаяў і чакаў на мурах, Ў лесу ўглядаўся абшары... Можа навала другі знойдзе шлях Ды пройдуць міма татары. * * * Ня хацеў, ці мо' й ня змог Рады даць Бог гэтай сіле, З чатырох ажно дарог Войскі горад аблажылі. Лескі ставяць да сцяны, Коней ржанне, бразгат, крыкі Мураўямі там яны Лезуць на шчыты і пікі. Муравейнікам з ахвяр Муры Свіцязі паўсталі, Бо сустрэў татараў вар Ды смалы гаручай хвалі. Стрэлы, нібы авадні, Джалілі татараў роям, Так тры ночы і тры дні Даў Бог выстаяць героям. Ды такі ўжо мабыць лёс Акурат к заходу сонца Вестку галубок прынёс, Што чакалі ўсе бясконца. Князя лідскага рукі Почырк ня прынёс падмогі Бо пісаў, што крыжакі Аблажылі ў ноч дарогі. Болей выйсця ня было. Горад адчыніць татарам? "Не!" - Грамадства загуло - "Лепей спапяліць пажарам Горад і саміх жывымі, Дзікуноў чым стаць рабамі! Лепш памерці на Радзіме, Чым засеяць свет касцямі!" * * * Правілі ў цэрквах імшу святары З золата ўздзеўшы арнаты, Ў цэрквы апошнія йшлі ваяры Ўбраўшыся нібы на святы. Ў строях святочных - дзятва і жанкі, Ў вэленах белых - дзяўчаты, Бога маліці, як лёс іх такі, Хай прыме ў райскія шаты. Тое жаданне ў малітву прынес Шчырае кожны да Бога Гэткага жалю і гэтулькі слёз Хай абмінуць нас, нябога! Сціхлі малітвы і скрозь сіні дым Многіх дзясяткаў кадзілаў Ўзнікла выява анёла і ім Госпада вырак звясціла. "Папараць-кветка сягоння між вас, Шчасце дасць вашаму роду Бо як прасілі у поўначы час Знікне ўвесь горад пад воду. Болей ня будзеце ведаць бяды! Толькі каб чараў пазбыцца, Трэба каб хлопец прыйшў малады Ў ноч на Купалу напіцца. Вуснамі толькі як воду кране Папараць-кветка нанова Свіцязь ўваскросіць і ў тэй старане Вернуцца памяць і мова!" Толькі сказаў ён і певень запеў Зніклі і вежы, і горад... Свіцязі-возера хваля між дрэў Нам аб тым цудзе гавора. Ў ноч на Купалу, кажуць, агні Бачылі людзі ў бяздонні Песьні, малітвы і ў глыбіні Чулі царкоўныя звоны. Ў ночку святую там месяца рог З срэбра па хвалях там сцеле дарогу Віцязю смеламу, каб толькі змог Зняць тыя чары, вярнць душы Богу. Свіцязь, дзе кужаль туману бледы (польск./ беларускае = бледный), Дзе дубоў шэраг стаў ганаровы Дыяментамі перляць з рук кроплі вады, Медам-слодычам роднае мовы. Boots